boyrekustuvezi.azHər iki böyrəyin üstündə yerləşən cüt orqanlar — funksional olaraq bir-birindən fərqli iki hissədən ibarətdir.
Böyrəküstü vəzilər böyrəklərin yuxarı qütbündə yerləşən daxili sekresiya vəziləridir. Xarici təbəqə — korteks — kortizol, aldosteron və androgenləri, daxili təbəqə — medulla isə adrenalin və noradrenalini ifraz edir. Bu hormonlar maddələr mübadiləsini, su-duz balansını, qan təzyiqini və stresə uyğunlaşmanı tənzimləyir.
Korteks steroid hormonları sintez edir: kortizol mübadiləni tənzimləyir və iltihab əleyhinə təsir göstərir, aldosteron su-duz balansını və arterial təzyiqi saxlayır, androgenlər cinsi inkişafda iştirak edir.
Medulla adrenalin və noradrenalin ifraz edir — bunlar ürəyin işini və damar tonusunu idarə edir.
Xəstəliklər hormonların artıq ifrazı və ya çatışmazlığı nəticəsində yaranır: kortizolun artıqlığı Kuşinq sindromuna, aldosteronunku hiperaldosteronizmə, katexolaminlərinki feoxromositomaya, çatışmazlıq isə Addison xəstəliyinə yol açır.
Səbəb adenoma, hiperplaziya, autoimmun zədələnmə, infeksiya və ya anadangəlmə ferment defisiti ola bilər.
Xəstəliklər
Kortizolun artıq ifrazı: qarından piylənmə, təzyiqin və qan şəkərinin yüksəlməsi, dəridə striyalar, osteoporoz.
Kortizol və aldosteron çatışmazlığı. Halların 80-90%-i autoimmun adrenalitlə bağlıdır; vərəm və metastatik şişlər də səbəb olur.
Birincili hiperaldosteronizm. Ən geniş yayılmış səbəbi aldosteron ifraz edən xoşxassəli adenomadır.
Adrenalin və noradrenalin ifraz edən nadir şişlər; biri medullada, digəri sinir sistemi boyunca yerləşir.
Adətən xoşxassəlidir və çox vaxt simptom vermir — başqa səbəbdən aparılan müayinədə təsadüfən aşkarlanır.
Kongenital adrenal hiperplaziya: 21-hidroksilaza defisiti virilizasiya və hiponatremiya ilə gedir.
Hormon artıqlığının ən çox nəzərə çarpan əlaməti dərmanlara cavab verməyən yüksək qan təzyiqidir. Feoxromositomada təzyiq tutmalarla qalxır: qəfil baş ağrısı, ürək döyüntülərinin sürətlənməsi, tərləmə, panikaya bənzər hisslər. Tutmalar arasında xəstə özünü sağlam hiss edə bilər.
Hiperaldosteronizmdə yüksək təzyiqə hipokalemiya qoşulur: əzələ zəifliyi, yorğunluq, ürək ritmi pozğunluqları. Çatışmazlıqda əlamətlər tədricən artır — davamlı zəiflik, aşağı qan təzyiqi, iştahsızlıq, arıqlama, dərinin tündləşməsi.
Müayinə
Törəmə aşkar edildikdə onun hormonal aktivliyi, ölçüsü və bədxassəli olma ehtimalı endokrinoloq tərəfindən dəyərləndirilməlidir.
Hormon ifraz edən törəmələr müalicə tələb edir və bir çox halda adrenalektomiya ilə xaric edilir. 4 sm-dən böyük və ya sürətlə böyüyən törəmələrin çıxarılması tövsiyə olunur.
Hormon ifraz etməyən, əlamət verməyən adenomalarda müalicə izləmə və müşahidə ilə məhdudlaşır.
Məqalələr
Feoxromositoma böyrəküstü vəzinin beyin maddə (medulla) adlı hissəsində yaranan, adətən xoşxassəli olan, lakin yüksək hormon aktivliyi ilə müşayiət olunan…
OxuBöyrəküstü vəzin ferment patologiyaları və anadangəlmə xəstəlikləri Böyrəküstü vəzlər orqanizmə lazımlı hormonlar istehsal edən mühüm endokrin orqanlardır. Bu…
OxuBöyrəküstü vəzi adenomaları: müalicə tələb edirmi? Böyrəküstü vəzi adenomaları böyrəküstü vəzinin korteksində yaranan adətən xoşxassəli (benign) şişlərdir. Bu…
OxuHiperaldosteronizmdən şübhələnmək üçün əlamətlər Hiperaldosteronizm böyrəküstü vəzlər tərəfindən aldosteron hormonunun həddən artıq ifrazı nəticəsində meydana…
OxuBöyrəküstü vəzi xəstəliklərindən olan hiperaldosteronizm-Konn sindromu hansı üsullarla müayinə edilir? Hiperaldosteronizm – Konn sindromu: müayinə üsulları…
OxuBöyrəküstü vəzi (adrenal vəzi), böyrəklərin yuxarı qütbündə yerləşən daxili sekresiya vəzlərindən biri olub, endokrin sistemin vacib hissəsidir. Bu vəzlər…
OxuBöyrəküstü vəzlər bədənin hormonal balansını tənzimləyən vacib orqanlardan biridir. Bu vəzlərdə törəmə (adenoma, feoxromositoma, kortikal karsinoma, metastatik…
OxuAldosteron yüksəkliyi – birincili Hiperaldosteronizm (Konn sindromu) nədir? Birincili hiperaldosteronizm (və ya Konn sindromu) böyrəküstü vəzinin korteksində…
OxuFeoxromositoma və paraqanqlioma nədir? Feoxromositoma və paraqanqlioma hər ikisi, bədənin simpatik və parasimpatik sinir sistemində yer alan və adrenalin…
OxuBöyrəküstü vəzi çatışmazlığı nədir və əlamətləri hansılardır? Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı bu vəzlərin korteks qatında istehsal olunan hormonların (xüsusilə…
OxuKuşinq sindromu bədəndə kortizol hormonunun yüksəlməsi ilə müşayiət olunan və bir çox metabolik problemlərdən xəbər verən xəstəlikdir. Xəstəliyin adı onu ilk…
OxuAddison xəstəliyi nədir? Addison xəstəliyi (böyrəküstü vəzin xroniki çatışmazlığı) – böyrəküstü vəzin korteks qatında kortizol və aldosteron hormonlarının…
Oxu
Baku Medical Plaza klinikası, Endokrinologiya şöbəsinin müdiri.
Dr. Hidayət Məmmədzadə — Baku Medical Plaza klinikasının Endokrinologiya şöbəsinin müdiri. 1998-ci ildən həkimdir; endokrinologiya, diabetologiya və pediatrik endokrinologiya üzrə ixtisaslaşıb.
Həkim haqqında ətraflıBaku Medical Plaza — M.Rəfili və R.Behbudov küçələrinin kəsişdiyi 389-cu məhəllə, Nəsimi rayonu, Bakı.
